19 sierpnia 2026 roku w Szczawnicy odbyła się ceremonia odsłonięcia kamieni pamięci Stolpersteine, poświęconych rodzinie Zachwiejów. Upamiętnienie zrealizowano w symbolicznym miejscu – przy Wanda Luxury Boutique Hotel, dawnej Willi Wanda, ściśle związanej z historią tej rodziny.
Uroczystość była zwieńczeniem trzyletnich starań właścicieli obiektu, rodziny Gacków, którzy zainicjowali działania mające na celu przywrócenie pamięci o Zachwiejach oraz ich istotnej roli w historii Szczawnicy.
Rodzina Zachwiejów była blisko związana ze Szczawnicą oraz rozwojem jej uzdrowiskowego charakteru. Willa Wanda stanowiła jedno z kluczowych miejsc przedwojennego Szczawnicy, a jej mieszkańcy odegrali znaczącą rolę podczas II wojny światowej.
W okresie okupacji w Willi Wanda prowadzono działalność konspiracyjną. Zachwjowie angażowali się w pomoc osobom próbującym przekroczyć granicę na Węgry. Wojciech i Jan Zachwiejowie uczestniczyli w akcjach kurierskich, natomiast Maria Zachwieja i jej córka Wanda pełniły funkcje łączniczek.
Ich działania spotkały się z represjami niemieckich służb okupacyjnych. W listopadzie 1941 roku członkowie rodziny zostali aresztowani przez Gestapo. Wojciech i Jan Zachwiejowie trafili do obozu koncentracyjnego Mauthausen-Gusen, gdzie zginęli, natomiast Maria została deportowana do Auschwitz. Wanda Zachwieja przeżyła aresztowanie oraz brutalne śledztwo.
Historia rodziny Zachwiejów nie tylko ilustruje losy jednej rodziny, ale jest także istotną częścią historii wojennej Szczawnicy, ukazując zaangażowanie jej mieszkańców w działalność konspiracyjną oraz pomoc innym.
Kamienie pamięci Stolpersteine to element projektu stworzonego przez niemieckiego artystę Guntera Demniga. Od lat 90. XX wieku mosiężne kostki z imionami ofiar nazizmu umieszczane są w chodnikach przed domami, w których mieszkały przed prześladowaniami.
Projekt ten jest uznawany za największy na świecie rozproszony pomnik pamięci, ponieważ historia nie zamyka się w muzeum, lecz istnieje w codziennej przestrzeni miast, tam gdzie żyli upamiętnieni.
W Szczawnicy kamienie poświęcone rodzinie Zachwiejów zainstalowano w symbolicznym miejscu – przy dawnej Willi Wanda.
W ceremonii uczestniczył Frank Mann, współpracownik Guntera Demniga, który wmurował kamienie pamięci, oraz Bogdan Szewczyk, Burmistrz Miasta i Gminy Szczawnica.
Realizacja upamiętnienia była możliwa dzięki konsekwentnym staraniom właścicieli Wanda Luxury Boutique Hotel – rodziny Gacków, którzy przez trzy lata pracowali nad dokumentacją i upamiętnieniem historii rodziny Zachwiejów w związku z ich życiem.
Odsłonięcie kamieni ma wartość zarówno lokalną, jak i europejską, ponieważ Szczawnica dołącza do miejsc, w których projekt Stolpersteine przypomina o ofiarach nazistowskich prześladowań i przywraca pamięć lokalnych mieszkańców oraz ich losów.
Kamienie pamięci rodziny Zachwiejów pozostaną w Szczawnicy jako trwały ślad w historii miasta, świadectwo odwagi i przypomnienie o odpowiedzialności za zachowanie pamięci dla przyszłych pokoleń.