Szczawnica położona jest w dolinie Grajcarka, otoczonej masywami Beskidu Sądeckiego i Małych Pienin, to chyba najbardziej malownicze polskie uzdrowisko. Przepływający przez uzdrowisko i wpadający tu do Dunajca Grajcarek rozdziela dwie zupełnie odmienne geologicznie grupy Karpat.
Zróżnicowanie skał tworzących masywy Beskidu Sądeckiego i Pienin owocuje urozmaiceniem górskiego krajobrazu obu grup górskich i występowaniem bogatej szaty roślinnej. Skały podatne na wietrzenie tworzą przełęcze, dolinki, wąwozy, żleby i płaskie szczyty. Kontrastują z nimi urwiska skalne, strzeliste turnie i samotne skałki zbudowane z twardych i odpornych wapieni jurajskich. Na pograniczu oprócz skał osadowych spotkać można również wulkaniczne – produkt intensywnych procesów geologicznych, które występowały w okresie formowania się masywów. Z wulkanicznych andezytów zbudowany jest szczyt Jarmuty w Małych Pieninach oraz szczyt Bryjarka w Beskidzie Sądeckim. W dolinie Białej Wody w Małych Pieninach występują dwa skupiska skałek bazaltowych. Pozostałością wulkanizmu są także złoża wód mineralnych. Chociaż Szczawnica istniała już w XIV w., a w XVI w. była siedzibą wójtostwa i parafii, to dopiero XIX w. przyniósł jej rozgłos, przyczyniając się do jej rozwoju. Jednym z walorów Szczawnicy, szczególnie dzisiaj docenianym, jest to, że przez miasto nie przebiega żadna droga przelotowa. Główna droga w dolinie Grajcarka gubi się na pograniczu Beskidu Sądeckiego i Małych Pienin, wśród gór, podobnie jak drogi w bocznych dolinach. Charakterystyczna stara zabudowa z domami zwróconymi szczytami do ulic, drewnianymi gankami i balkonami obiegającymi ściany po okresie fascynacji nowymi formami ponownie wraca do łask w architekturze Szczawnicy. Gdyby nie wykorzystanie wód mineralnych, Szczawnica byłaby tylko jedną z wielu miejscowości wypoczynkowych, jakie spotyka się w polskich górach. Ale dzięki pomysłowości i przedsiębiorczości pochodzących z Węgier Anny i Józefa Szlayów, przeobraziła się w perłę polskich wód.

Ale Szczawnica to dzisiaj nie tylko uzdrowisko. Miasto postawiło na rekreację i aktywny wypoczynek. Największą atrakcją dla turystów goszczących w Szczawnicy jest – oczywiście – słynny Przełom Dunajca w Pieninach. Można go pokonać tratwami pienińskich flisaków lub samemu, zmierzając pod prąd pieszo albo rowerem Drogą Pienińską do słowackiego Czerwonego Klasztoru. Centrum Szczawnicy z początkiem Drogi Pienińskiej nad Dunajcem łączy reprezentacyjny deptak nad Grajcarkiem. Najbardziej popularna góra to Palenica w Małych Pieninach, wyrastająca z dna potoku Grajcarek w samym centrum uzdrowiska. Na szczyt można wejść szlakami turystycznymi lub skorzystać z wyciągu krzesełkowego. Atrakcję na szczycie stanowi całoroczny tor saneczkowy. Z Palenicą sąsiaduje nieco wyższa Szafranówka – doskonały punkt widokowy na Beskid Sądecki. Zimą na Palenicy i Szafranówce szaleją narciarze i snowboardziści. Ze szczytu Szafranówki prowadzi jedna z najpopularniejszych rodzinnych tras zjazdowych w Polsce. „Rodzinna”, bo taką nosi nazwę, jest na całej 2-kilometrowej długości oświetlona i wyposażona w armatki śnieżne.

Najpopularniejszy tutejszy górski szlak spacerowy to Wąwóz Homole w niedalekich Jaworkach, miniatura dolin w Tatrach Zachodnich. Równie chętnie turyści odwiedzają dolinę Białej Wody o podobnym charakterze. Popularnym celem wycieczek pieszych są schroniska PTTK w Beskidzie Sądeckim pod Bereśnikiem i na Przehybie. Schronisko PTTK pod Bereśnikiem, do którego można dotrzeć żółtym szlakiem z pl. Dietla, to najbliżej centrum Szczawnicy położone górskie schronisko w Beskidzie Sądeckim. Roztaczają się stąd panoramy Pienin i Małych Pienin z Tatrami w tle. Można je potraktować jako przystanek na trasie do położonego na grzbiecie Pasma Radziejowej schroniska na Przehybie. Wyciąg na Palenicę często służy jako punkt startowy wycieczki grzbietem Małych Pienin do Jaworek lub krótkiej wycieczki tym samym szlakiem do schroniska PTTK „Sokolica” w dolinie Dunajca przy Drodze Pienińskiej. Dobrze funkcjonująca lokalna komunikacja autobusowa i busowa pozwala na zaplanowanie wycieczek w Gorce, Beskid Sądecki, Pieniny, Małe Pieniny.  Jadąc autobusem do Sromowiec Niżnych, można w ciągu jednej wyprawy zdobyć Okrąglicę, najwyższy szczyt Pienin Czorsztyńskich, i Sokolicę, którą rozsławia słynna sosna reliktowa.